Genel bilgiler
Yağlama maddelerinin yerine getirmesi gereken görevler konstrüksiyon parçalarınınki kadar önemlidir. Yağlama maddeleri, yağlayıcılık özelliklerini yerine getirmek için tüm agregalarda ve araçlarda öngörülen taleplere uymalıdır. Temel yağ, yağlama maddelerinin yapısı ve katkıların cinsi ve oranı ( = Additive) yüksek talepleri karşılamalıdır, çünkü aracın yağlanacak parçalarının performansı, ömrü ve özellikle işletim güvenliği yağlama maddesi kalitesine bağlıdır.
Viskozite
Bir yağın viskozite (akmazlık) özelliği, şekil değişikliğini (iki sıvı tabaka arasında bağıl hareketler) iç dirence (sürtünme) karşı koyabilme özelliğidir. Viskozite bilgileri, yağların (örn. düşük ve yüksek sıcaklıkta) akışkanlık özelliğini gösterir.
Dinamik viskozite
Dinamik viskozitenin SI-birimi (SI = Système International d'Unités) Pascal saniyedir (Pa s).
Ölçü birimi: 1 Pa s = 1 Ns/m2,
Viskozite hesaplaması: 1 mPa s = 1 cP (Centipoise).
Kinematik Viskozite
Dinamik viskozitenin ve yağlama maddesinin yoğunluğunun oranı kinematik viskoziteyi verir.
SI birimi m2/s'dir.
Viskozite hesaplaması: 1 mm2/s = 1 cSt (Centistoke).
Viskozite sıcaklık tutumu (VT tutumu)
Yağlama maddesi VT-tutumu dendiğinde viskozitenin ısıyla değiştirilmesi anlaşılmalıdır. Yağların viskozitesi sıcaklığa ve basınca bağlı olarak değişir; ayrıca yapısal viskoziteli yağlarda da viskozite kesme hızına bağlı olarak değişir. Genelde sıcaklığın artmasıyla viskozite azalır.
Viskozite indeksi (VI)
Viskozite indeksi bir yağın viskozite sıcaklık tutumunu belirtir. Mineral yağının viskozite değişikliğini sıcaklıkla karakteristikleştiren konvansiyonel bir cetvelin hesaplanarak bulunan bir sayısıdır. Yüksek viskozite indeksi viskozitenin sıcaklıkla bağlantılı olarak düşük oranda değiştiğini ve tam tersini gösterir. Viskozite indeksi 40 °C ve 100 °C arasında ölçülen viskozite değerleriyle hesaplanabilir.
SAE-Viskozite sınıfları
Society of Automotive Engineers (SAE) ilgili ulusal normlarda kabul edilen araç, motor ve şanzıman yağlarının en önemli iki yağın viskozitesini sınıflandırmıştır. SAE-sınıfının bilgisi ışığında viskozite düşük ve yüksek ısılarda saptanmıştır. Örn. yüksek ısılarda tam kapasite işletildiğinde yeterli yağlama özellikleri için ve düşük ısılarda soğuk start için viskozite önemlidir. Doküman 224.1/.2 ve 231.1/.2/.3'te öngörülen SAE-Sınıflarını dikkate almak MB araçları için gereklidir.
Motor yağları için SAE sınıfları
SAE J 300'de motor yağları için SAE viskozite sınıfları belirlenmiştir (bkz. sayfa 211.0). Günümüzdeki her mevsim yağlarda iki rakam verilir, örn. SAE 10W-40. "W"den önce yazan rakam motor yağının soğukta akış özelliklerini, "W"den sonra yazan rakam rakam yüksek ısı alanında viskoziteyi açıklar. "W" ile işaretlenmiş olan yağlar soğuk akış tutumu uyulması gereken iki sınır değeri yani; "Cold Cranking Viscosity" ve "Low Temperature Pumping Viscosity" (mPa s'de her iki dinamik viskozite) üzerinden tanımlanır. Yüksek ısı alanlarında motor yağının derecelendirilmesi SAE-sınıfında hem 100 °C'lik bir ısıda kinematik viskoziteye (mm2/sn'de) hem de 150 °C'lik bir ısıda ve yüksek kesme hızlarında 1061/sn (=HTHS High-Temperature High Shear Viscosity) dinamik viskoziteye bağlıdır.
Şanzıman yağları için SAE-Sınıfları
Şanzıman yağları için olan SAE viskozite sınıfları SAE J 306'da normlaştırılmıştır. Burada da motor yağlarında olduğu gibi, "W" işaretli SAE-viskozite sınıflarının (örn. 75W) şanzıman yağının soğuk akışkan tutumu için sınır değere sahip olması öngörülmüştür. Sınır değer, şanzıman yağının dinamik viskozitesinin 150 000 mPa'den küçük veya eşit olması gerektiği sıcaklığı belirler. Tüm SAE-sınıflarında 100 °C'deki akışkan tutumu kinematik viskozitenin asgari sınır değeri ve ayrıca SAE-sınıfları 80, 85, 90 ve 140'ta kinematik viskozitenin azami sınır değeriyle belirlenir.