Elektronik Stabilite Programının (ESP) fonksiyonu

Fonksiyon şartına genel bakış

 Uç 61 AÇIK

Elektronik stabilite programı (Electronic-Stability-Program) (ESP) sistemine ilişkin genel bilgiler

ESP, aracın tüm seyir durumlarında araç stabilitesini düzeltmek için aktif bir emniyet sistemidir. Bir veya birden fazla tekerlekte virajlı sürüşlerde bireysel fren müdahalesinde bulunulması durumunda, frenlemede veya gaza basmaksızın sürülen araçta aracın istikrarını sağlar ve düz doğrultuda tutar. ESP, anti blokaj sisteminin (ABS), patinaj önleme sisteminin (APS) ve motor çekiş torku kumandasının (MÇTK) bilinen fonksiyonlarını tamamlar.

------------------------------------------------------------------------------------------

ESP sistemi aşağıda yer alan kısmi fonksiyonlardan oluşmaktadır:

 ESP fonksiyon süreci

 ABS fonksiyon aracı

 Fren destek sistemi (BAS) fonksiyon süreci

 APS fonksiyon aracı

 MÇTK fonksiyon süreci

 Elektronik fren gücü dağılımı (EFGD) fonksiyon süreci

 APS'yi ve ESP'yi pasif konuma alma fonksiyon süreci

 Sistem arızaların gösterilmesi fonksiyon süreci

Master kumanda kutusu, anılan tüm fonksiyonlar için ESP ve BAS kumanda kutusudur (N47-5).

------------------------------------------------------------------------------------------

ESP fonksiyon süreci

ESP, aracın savrulmasını veya kaymasını önler. Sistem, fiziksel sınırlar çerçevesinde sürücü tarafından öngörülen kurstan sapma göstermemesini sağlar. ESP ve BAS kumanda kutusu aşağıdaki yapı parçaların sinyallerini o anki sürüş durumlarının tespit edilmesi için değerlendirir:

– Sol ön devir sayısı vericisi (L6/1)

– Sağ ön devir sayısı vericisi (L6/2)

– Sol arka devir sayısı vericisi (L6/3)

– Sağ arka devir sayısı vericisi (L6/4)

– BAS diyaframlı hareket mesafesi sensörü (A7/7b1)

– BAS çözme şalteri (A7/7s1)

– ESP fren basınç sensörü (B34)

– Dönme hızı ve enine hızlandırma sensörü (B24/15)

– Direksiyon açısı sensörü (N49) muhafaza borusu modülü (N80) üzerinden

Aracın tutumunu düzeltmek için her bir tekerlekte amacına uygun fren kuvvetleri oluşturulur.

------------------------------------------------------------------------------------------

Bunun devamında da sürüş stabilitesinin artması için tahrik momenti indirgenir. Araç tutumunun düşük veya yüksek ayarı arasında tercih yapılır. ESP ve BAS kumanda kutusu, araç tutumunu direksiyon açısı sensörünün ve dönme hızı ve enine hızlanma sensörünün verilerine dayanarak tespit eder.

Aracın savrulmaya ve kaymaya başlayan tutumda müdahale:

Araç savrulmaya veya kaymaya başladığında virajın dış tarafın kalan ön tekerlekte bir fren basıncı oluşturulur. Bunun sonucunda virajın dış tarafın kalan ön tekerlekteki yanal yönlendirme kuvvetin düşmesiyle aracın içeri dönmesine karşı etkide bulunan bir dikey eksen etrafında dönme şeklinde etki eder. Ön tekerlekte fren kuvveti sayesinde aracın hızı düşerken ilave olarak stabil bir etki meydana gelir.

Aracın savrulmaya ve kaymaya başlayan tutumda müdahale:

Suvrulma veya kayma başladığında ön aksa azami muhtemel yanal yönlendirme kuvveti aşılır.

------------------------------------------------------------------------------------------

Bu, aracın virajın dış tarafında kalan tekerlekteki ön aks üzerinden itileceği anlamına gelir. Sürücü bu esnada gaz pedalına basarsa, öncelikle tahrik momentinin düşmesi gerçekleşir. Bu işlem yeterli olmazsa veya gaz pedalına basılmazsa, o halde üç tekerleğe yapılmaya başlanan stabil olmayan frenleme müdahaleleri önlenir:

Kademe 1: Virajın iç tarafında kalan arka tekerlekte fren basıncının oluşturulması

Kademe 2: Kademe 1 ve virajın dış tarafında kalan arka tekerlekte ilave fren basıncının oluşturulması

Kademe 3: Kademe 2 ve virajın iç tarafında kalan ön tekerlekte ilave fren basıncının oluşturulması

Fren kuvvetine bağlı olarak eşit hız düşüşü eşliğinde aracı döndürmek için bir moment oluşurken stabil bir etki meydana gelir.

ESP ve BAS kumanda kutusu, motor bölmesi CAN üzerinden motor gücünü uygun şekilde azaltan tahrik momentinin indirgenmesine yönelik bir sinyali CDI kumanda kutusuna (N3/9) (dizel motorda) veya ME kumanda kutusuna (N3/10) (benzinli motorda) gönderir.

------------------------------------------------------------------------------------------

Yapılmak istenen muhtemel bir vites değiştirme işlemi ayar müdahalesi esnasında yapılmaz. Bunun için ESP ve BAS kumanda kutusu bir sinyali motor bölmesi CAN üzerinden EŞK kumanda kutusuna (N15/3) (şanzıman 722.6'da) veya tam entegre edilmiş şanzıman kumandasına (TEŞK) (Y3/8n4) (şanzıman 722.9'da) gönderir. EŞK kumanda kutusu veya tam entegre edilmiş şanzıman kumandası vites değiştirme işlemini engeller.

ABS fonksiyon aracı

ABS, tekerleklerin frenlenme esnasında bloke olmasını önler ve bu esnada aracın yavaşlaması sırasında manevra kabiliyetini ve sürüş stabilitesini korur. ESP ve BAS kumanda kutusu tarafından devir sayısı sensörleri vasıtasıyla bloke olmuş bir tekerlek tespit ederse, ilgili fren silindirindeki tekerlek tekrar dönene kadar fren basıncı indirgenir.

------------------------------------------------------------------------------------------

BAS fonksiyon süreci

BAS sistemi, fren pedalına hızlı şekilde basılmasına bağlı olarak acil frenleme durumlarını tespit eder ve gerektiğinde fren basıncını muhtemel azami yavaşlamayı sağlamak için arttırır. ESP ve BAS kumanda kutusu bunun için fren sistemindeki basınç artışının derecesini değerlendirir ve belirli bir tetikleme aralığının aşılması halinde bir acil frenleme yapar.

APS fonksiyon aracı

APS sistemi, sürüş işletiminde tahrikli tekerleklerin boşa dönmesini (patinaj yapmasını) engeller. Yüksek traksiyon kapasitelerinde bütün hız aralıkları esnasında daha iyi bir sürüş stabilitesi sağlar. Çekişli tekerleklerin patinaj yapması ESP ve BAS kumanda kutusu tarafından devir sayısı vericisinin sinyallerinden tespit edilir. Tekerleklerin patinaj yapması halinde tahrik momenti indirgenir. ESP ve BAS kumanda kutusu, motor bölmesi CAN üzerinden motor gücünü uygun şekilde azaltan tahrik momentinin indirgenmesine yönelik bir sinyali CDI kumanda kutusuna veya ME kumanda kutusuna gönderir.

------------------------------------------------------------------------------------------

Sistem sürekli olarak örneğin iyileşmiş bir yol yüzey şartında sürücü tarafından gaz pedalı vericisi (B37) üzerinden, verilen tahrik momentine izin verilir. Boşa dönen tekerlekte amacına uygun fren müdahalesi ile tahrik momenti karşıdaki, stabil çalışan tahrikli tekerleğe aktarılır.

MÇTK fonksiyon süreci

MÇTK, çekişli tekerlerin gaz kesme esnasında frenlemeden dolayı meydana gelen patinajı azaltır ve daha fazla stabilite sağlar.

Ayağınızı gaz pedalından geri çektiğinizde tahrikli (çekişli) tekerlekler yapılan frenlemeden dolayı patinaj yapıyorsa, bu durum ESP ve BAS kumanda kutusu tarafından tespit edilir. ESP ve BAS kumanda kutusu, ilgili bir sinyali motorun torkunu arttırmak için motor bölmesi CAN üzerinden CDI kumanda kutusuna veya ME kumanda kutusuna gönderir. Tahrik momentinin arttırılması sayesinde çekişli tekerleklerin fren patinajı azaltılır ve aracın yan kılavuzu arttırılır. Bu işlem sürücü bilgisi olmadan gerçekleştirilir.

------------------------------------------------------------------------------------------

EFGD fonksiyon süreci

EFGD, aracın ihtiyaca uygun fren müdahale olanağı sağlar. Arka tekerlekler, denetlenmekte olan stabilite tutumu aracın komple olarak frenlenmesine destek olarak daha yoğun frenlenir. Buradan ön aks yükü fazla olan araçlarda ön tekerlekler için kullanılabilecek bir fren gücü potansiyeli oluşur. Bir frenleme esnasında arka tekerleğin ön tekerleğe ilişkin öngörülen bir sınır değerini patinaj oranı olarak aşıyorsa, arka tekerlekte ESP ve BAS kumanda kutusu tarafından başka bir fren gücü artışının yapılması önlenir.

APS'yi ve ESP'yi pasif konuma alma fonksiyon süreci

APS ve ESP fonksiyonları üst kumanda alanı kumanda kutusunda (N72/1) yer alan ESP OFF şalteri (N72/1s1) ile pasif konuma alınabilir. Üst kumanda alanı kumanda kutusu, ESP OFF şalterinin durumunu, bilgiyi motor CAN üzerinden ESP ve BAS kumanda kutusuna aktaran iç mekan CAN üzerinden EKAŞ kumanda kutusuna (N73) gönderir.

Sistem pasif konuma alınmışsa, kombine göstergedeki (A1) ESP ikaz lambası (A1e41) yanar. Ayar aralıkları pasif konum alınan sistem esnasında kaldırılmıştır, MÇTK devre dışı konumdadır.

ABS devre dışı bırakılamaz. Bir frenleme esnasında ESP daima etkindir.

Sistem arızaların gösterilmesi fonksiyon süreci

Sürücü aşağıda yer alan göstergelerle sistem durumu veya hata hakkında bilgilendirilir:

– ABS kontrol lambası (A1e17)

– ESP uyarı lambası

– Kombine göstergedeki çok fonksiyonlu gösterge (A1p13) üzerinden bildirim

ESP ve BAS kumanda kutusu devre dışıyken her zaman ABS'siz bir temel frenleme fonksiyonu vardır.